Paluze Nedir?

Paluze, nişasta, su ve şekerle hazırlanan geleneksel bir Osmanlı tatlısıdır. Hafif kıvamı, sade malzemeleri ve serinletici yapısıyla bilinen bu tatlı, Türk mutfağının eski pelte türü tatlıları arasında yer almaktadır. Bazı bölgelerde “palize”, “palıza”, “pelvize”, “paluza” veya “palüze” gibi farklı isimlerle de anılmaktadır.

Paluze, genellikle pişirildikten sonra kaselere alınır ve üzerine dövülmüş ceviz, fındık veya tarçın serpilerek servis edilir. Bazı yörelerde şeker yerine pekmez, üzüm suyu veya meyve özleri kullanılarak daha aromalı çeşitleri hazırlanır.

Etimoloji

Paluze kelimesinin kökeni hakkında farklı görüşler bulunmaktadır. Tarihî kaynaklarda tatlının “Felûzec” adıyla da anıldığı görülmektedir. Zamanla farklı bölgelerde farklı telaffuzlarla kullanılmış ve halk mutfağında paluze, palize, palıza veya paluza gibi adlarla yaşamaya devam etmiştir.

Bu çeşitlilik, tatlının Osmanlı coğrafyasında ve Anadolu’nun farklı bölgelerinde bilindiğini göstermektedir. Aynı tatlının farklı adlarla anılması, geleneksel mutfak kültüründe sık karşılaşılan bir durumdur.

Tarihçe

Paluze tatlısının geçmişi Osmanlı mutfağına kadar uzanmaktadır. Osmanlı mutfağında nişasta ile hazırlanan hafif tatlılar önemli bir yere sahipti. Şerbetli ve ağır tatlıların yanında, daha sade ve serinletici tatlılar da sofralarda yer bulurdu. Paluze de bu hafif tatlı geleneğinin eski örneklerinden biridir.

Tatlı, temel olarak nişastanın su ve şekerle pişirilmesiyle hazırlanır. Bu yönüyle muhallebiye benzer bir kıvam yapısına sahip olsa da süt kullanılmadan yapılması, paluzeyi farklı bir tatlı türü hâline getirir. Bazı tariflerde üzüm pekmezi, meyve suyu veya gül suyu gibi malzemelerle lezzeti zenginleştirilir.

Paluze, Osmanlı döneminden sonra Anadolu’nun farklı bölgelerinde yaşamaya devam etmiş ve yöresel mutfaklarda farklı isimlerle yer edinmiştir. Günümüzde özellikle geleneksel tariflere ilgi duyanlar tarafından yeniden keşfedilen tatlılardan biridir.

Osmanlı Mutfağında Paluze

Osmanlı mutfağında paluze, hafif ve sade tatlılar arasında değerlendirilebilir. Şerbetli tatlılara göre daha yumuşak ve ferah bir yapıya sahip olması, özellikle ağır yemeklerden sonra tercih edilmesine neden olmuştur.

Paluze özellikle:

• Geleneksel ev sofralarında
• Hafif tatlı ikramlarında
• Yaz aylarında
• Misafir sofralarında
• Yöresel tatlı sunumlarında

hazırlanan tatlılardan biri olmuştur.

Tatlı, gösterişli malzemelere ihtiyaç duymadan yapılabilmesi nedeniyle halk mutfağında da kendine yer bulmuştur. Ceviz, fındık, tarçın veya pekmez gibi malzemelerle süslenerek sade ama lezzetli bir sunum elde edilir.

Yöresel Adları ve Çeşitleri

Paluze, farklı bölgelerde farklı adlarla bilinmektedir. Bu adlar, tatlının geniş bir coğrafyada tanındığını göstermektedir.

Bilinen yöresel adları arasında şunlar yer alır:

• Paluze
• Palüze
• Palize
• Palıza
• Pelvize
• Paluza
• Felûzec

Bazı yörelerde su ve şekerle sade şekilde yapılırken, bazı bölgelerde üzüm pekmezi veya meyve suyu kullanılır. Bu nedenle paluze hem sade bir nişasta tatlısı hem de meyveli veya pekmezli bir tatlı olarak karşımıza çıkabilir.

Kıbrıs Mutfağında Paluze

Paluze, Kıbrıs mutfağında da bilinen geleneksel tatlılardan biridir. Özellikle bağcılık kültürüyle ilişkili bölgelerde üzüm ürünleriyle hazırlanan paluze çeşitlerine rastlanmaktadır.

Kıbrıs’ta paluze genellikle üzüm suyu veya pekmezle hazırlanabilen, yoğun kıvamlı ve serinletici bir tatlı olarak bilinmektedir. Üzerine ceviz veya benzeri kuruyemişler eklenerek servis edilebilir.

Bu yönüyle paluze, yalnızca Osmanlı mutfağının değil, aynı zamanda Kıbrıs Türk mutfağının da geleneksel tatlıları arasında yer almaktadır.

Yapımı

Paluze yapımında temel olarak nişasta, su ve şeker kullanılır. İlk olarak nişasta suyla açılır ve pürüzsüz hâle getirilir. Daha sonra şeker eklenerek karışım ocakta sürekli karıştırılarak pişirilir.

Karışım koyulaşıp parlak bir kıvam aldığında kaselere dökülür ve soğumaya bırakılır. Servis sırasında üzerine isteğe göre ceviz, fındık, tarçın veya Hindistan cevizi eklenebilir.

Bazı tariflerde şeker yerine üzüm pekmezi kullanılır. Pekmezli paluze daha koyu renkli, aroması daha yoğun ve geleneksel tada daha yakın bir çeşittir.

Çeşitleri

Paluze farklı tariflerle hazırlanabilen bir tatlıdır. En bilinen çeşitleri şunlardır:

• Sade paluze
• Pekmezli paluze
• Üzümlü paluze
• Cevizli paluze
• Tarçınlı paluze
• Meyve sulu paluze
• Kıbrıs usulü paluze

Bazı tariflerde gül suyu veya farklı aromalar da kullanılabilmektedir. Bu sayede tatlı daha hoş kokulu ve özel sunuma uygun hâle gelir.

Kültürel Önemi

Paluze, Osmanlı mutfağının sade ama zarif tatlı anlayışını yansıtan geleneksel lezzetlerden biridir. Az malzemeyle hazırlanmasına rağmen, farklı yörelerde farklı isimlerle yaşaması onun mutfak kültürümüzdeki yerini göstermektedir.

Günümüzde unutulmaya yüz tutmuş tatlılar arasında yer alsa da, geleneksel Türk tatlılarına olan ilginin artmasıyla yeniden tanınmaya başlamıştır. Hem hafif yapısı hem de tarihî geçmişi sayesinde Tatlıpedia içinde yer alması gereken değerli tatlılardan biridir.

Ayrıca Bakınız

• Osmanlı mutfağı
• Pelte
• Zerde
• Aşure
• Geleneksel Türk tatlıları
• Kıbrıs mutfağı